خلیل الله خلیلی

تاریخ:چهارشنبه 13 اردیبهشت 1391-11:27 ب.ظ

استاد خلیل الله خلیلی، در سال ۱۹۰۹ میلادی برابر با ۱۲۸۸ خورشیدی در كنار رود كابل، در باغ (جهان آرا) در یك خانوادة بزرگ و محتشم به دنیا آمد. پدرش میرزا محمدحسین خان، نایب سالار ملكی و نظامی و مستوفی الممالك عهد امیرحبیب الله خان بود.

مادرش دختر عبدالقادر خان صافی و خواهر عبدالرحیم خان نایب سالار هرات، و زیر فواید عامه و معاون صدارت عهد ظاهر خان بود، كه در حمایت خلیلی از حادثات روزگار نقشی داشت.

خلیلی هفت ساله بود كه مادرش وفات كرد و در ۱۱ سالگی از پدر ماند. پدر خلیلی را امیر امان الله،  شهید كرد، های دربار، از قدرت یابی امان الله حمایت نمی كرد.

مستوفی الممالك شخصیت توانا و زباندار بود: امان الله وقتی قدرت یافت، درعقدة او چنین گویند، مستوفی الممالك را در جایی بكشند كه او ببیند و هرگز برایش اجازه ندهند؛ تا نزد او آید كه اگر با او مقابل شود، شاید با زبان و ارادة كه دارد، تصمیم شاه را تغییر دهد.

مستوفی الممالك را در محل امروزی كتابخانة عامه اعدام كردند و امان الله خان از داخل قصر ستور وزارت خارجه، آن را تماشا نمود. (۳)

خلیلی بعد از مرگ پدر، یتیم و آواره و مورد غضب واقع گردید، مدت سه سال در كابل و تركستان اندوه های روزگار را تجربه كرد. در همین آوان تحت راهنمایی دائی­اش عبدالرحیم خان صافی، به آموزش خصوصی همت گماشت. صرف و نحو و قاعده عربی را فرا گرفت. علوم دینی و ادبیات را با اشتیاق فراوان آموخت. در مكتب میربچه كوت درس خواند، در سال ۱۹۲۵ میلادی، ۱۳۰۴ شمسی آموزش مكتب را به پایان آورد و بعد از آن به كار های رسمی آغاز نمود.

وظایف رسمی:

استاد خلیلی، نخستین بار به عنوان مامور در بخش محاسبات وزارت مالیه داخل كار شد و در سال ۱۳۰۷ كه امیر حبیب الله كلكانی به قدرت رسید، خلیلی را كه داغ دیده عهد امان الله بود، به مستوفی مستوفی در ولایت بلخ مقرر نمود.

در سال ۱۳۰۸ با قدرت یابی نادرخان، خلیلی كشور را ترك كرد و به بخارا و تاشكند رفت. ازین كه در نخستین تجاوز شوروی ها به افغانستان، در عهد حبیب الله كلكانی، خلیلی با داملا آدینه محمد عرب، در مقابل آن قوا اعلان جهاد و جنگ نموده بود، در حین آوارگی، روسها، مدتی او را زندانی ساختند. بالآخره نادرخان عفو عمومی اعلان كرد و خلیلی، نزد دائی خود عبدالرحیم نایب الحكومه هرات رفت.

وقتی عبدالرحیم خان به صفت وزیر فواید عامه به كابل آمد، خلیلی نیز با او آمد و مدیر شعبه تحریرات مقرر گردید.

در سال ۱۳۲۴، اقوام صافی كنر برضد حكومت قیام كردند. عبدالرحیم خان به جرم همدستی با آنها، زندانی شد و خلیلی نیز با او به زندان افتاد. بعد از مدتی از حبس رها و به قندهار تبعید گردید.

بعد از كنار رفتن هاشم خان، كه شاه محمود خان به عنوان صدراعظم تعیین شد، استاد خلیلی به گونه ای تبعیدیان دیگر، عفو گردید، به كابل آمد و به حیث استاد در دانشكده ادبیات مقرر شد. (۴)

در سال ۱۳۲۸ در كابینة شاه محمود خان، به حیث منشی مجلس وزرا مقرر گردید. در سال ۱۳۳۰، با حفظ سمت قبلی، به حیث رئیس مستقل مطبوعات، در كابینه جا گرفت.

در سال ۱۳۲۹ به عنوان وكیل و نماینده مردم جبل السراج در ولسی جرگه انتخاب گردید ودر همین روزگار نهاد سیاسی، "زرنگار" را ایجاد كرد.

در سال ۱۳۳۲ زمانی كه داوودخان صدراعظم گردید، مشاور مطبوعاتی ظاهر شاه شد.

بعد ازاین سفیر افغانستان در عربستان سعودی مقرر شد و در سال ۱۳۴۸ سفیر افغانستان در بغداد تعیین گردید كه به طور غیر مستقیم در سوریه، بحرین، كویت، اردن، قطر و ابوظبی هم از افغانستان نمایندگی می كرد. (۵)

بعد از سال ۱۳۵۷ كه در افغانستان كودتای كمونیستی صورت گرفت، خلیلی وظیفه سفارت را رها كرد و روانه اروپا و امریكا شد.

با تشدید جهاد در برابر شوروی و سرازیر شدن، خیل آوارگان ازكشور به كشورهای همسایه( پاكستان، ایران)، استاد خلیلی اروپا و امریكا را رها كرد و در كنار آوارگان به پاكستان آمد. اگراگرچه ضعف پیری توان جهاد مسلحانه را از او سلب كرده بود،ولی او با قلم و بیان خود، جهاد را آغاز كرد.

از جهاد و مجاهدان گفت و از آزادی و استقلال میهن، و بالآخره با همین آرزو و آرمان، در ۱۴ ثور سال ۱۳۶۶ خورشیدی، در پاكستان پدرود حیات گفت و در شهر پشاور در حضیرة رحمن بابا به خاك سپرده شد.

مقام ادبی استاد خلیلی:

از استاد خلیل الله خلیلی حدود ۶۰ اثر درنظم، نثر ادبی و تاریخی و ترجمه برجای مانده است. به استناد این آثار و با تصدیق همه فرزانگان عرصه فرهنگ و ادب، استاد خلیلی، از استادان مسلم وبی بدیل نظم و نثر كشور ما در روزگار معاصر می باشد؛ تا جایی كه غزلسرای بزرگ، قصیده سرای توانا، شاهنشاه سخن دری، و بیهقی روزگارش خوانده اند.

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 




Admin Logo
themebox Logo



شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic